متن سخنرانی و مقاله غدیرآثار نوشتاری و اجرایی غدیربزرگسالغدیرمتنیمخاطبیننوجواننوع محتواویژه غدیر خدمتگزاران

چرا غدیر (اهمیت غدیر در اسلام) – سخنرانی غدیر

چرا غدیر سرنوشت بشر است ؟

حادثه غدیر فقط یک حادثه خاص تاریخی نیست که در زمان خود واقع شده باشد، بلکه تعیین سرنوشت تمام انسان‌ها در طول تاریخ است. به همین جهت، نوشتن و سخن گفتن از غدیر خم در هر زمان و مکانی بی مناسبت نمی‌ باشد. در سلسله مطالب چرا غدیر به توضیح مختصر جهات اهميت این واقعه و خطبه‏ غدیر خواهیم پرداخت.


چرا غدیر 1 – غدیر حكمی با مقدمات مفصل و در مكانى خاص

در تاريخ بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله فقط يك حكم است كه با مقدمات مفصل و در مكانى خاص و در اجتماعى عظيم به صورت خطابه‏اى طولانى بيان شده است.

ساير احكام الهى در مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله و يا خانه‏ ى آن حضرت براى عده‏ اى بيان مى‏ شد و بعد خبر آن به همه مى‏ رسيد. همين مسئله كافى است كه هر شنونده‏ اى تمايز اين حكم اسلام را با ساير احكام الهى و اهميت آن را نسبت به همه‏ ى آنها تشخيص دهد.

چنان كه امام باقر عليه السلام فرمودند: «لَمْ يُنَادَ بِشَيْءٍ مَا نُودِيَ بِالْوَلَايَةِ يَوْمَ الْغَدِيرِ» «هيچ حكمى مثل ولايت در روز غدير اعلام نشده است» (اصول كافى: ج 2، ص 21)


چرا غدیر  2 – اولین جهت اهمیت واقعه غدیر

شرایط جغرافيايى غدير كه قبل از تقاطع جاده‏ ها در جحفه و پيش از تفرق قبايل بوده است. همچنين توقف سه روزه در بيابانى داغ و شرایط زمانى حجة الوداع كه پس از ايام حج و عظيم‏ ترين اجتماع مسلمانان تا آن روز بود. در بررسی جهات اهمیت واقعه غدیر می بینیم که مقام مخاطب خطابه می تواند در دومین درجه اهمیت قرار بگیرد.

 مقام مخاطب خطبه، و نيز حالت خاص مخاطبين يعنى حاجيان، آن هم پس از اتمام حج و به هنگام بازگشت، و نيز اعلام نزديكى وفات پيامبر صلى الله عليه و آله براى مخاطبين، چه آنكه حضرت 70 روز پس از اين سخنرانى از دنيا رحلت نمودند.


چرا غدیر 3 – ابلاغ حكم الهى

خطاب خداوند است كه: «اى پيامبر ابلاغ كن آنچه از طرف خداوند بر تو نازل شده كه اگر ابلاغ نكنى رسالت خود را نرسانده ‏اى»، كه در هيچ يك از فرامين الهى چنين مطلبى گفته نشد.

بيم پيامبر صلى الله عليه و آله، و دستور قاطع الهى بر لزوم اجراى حكم ولايت و امامت براى آينده ‏ى مسلمين، از خصوصيات ابلاغ اين حكم الهى است كه در هيچ حكمى چنين نگرانى از پيامبر صلى الله عليه و آله ديده نشده بود.  ضمانت الهى بر حفظ پيامبر صلى الله عليه و آله از شر دشمنان در خصوص اين ابلاغ و رسالت كه در هيچ يك از احكام الهى چنين ضمانتى نبود.


چرا غدیر 4 – اقرار گرفتن ‏هاى حضرت از مردم در غدير

شرايطى كه براى بيان اين يك دستور الهى بر پا شد و آن اجتماع بزرگ و شيوه ‏ى خاص بيان و منبر كه فقط در اين ماجرا بوده است. به خصوص وداع پيامبر صلى اللّه عليه و آله با مردم در حالى كه اسلام از نظر دشمنان خارجى نفوذ ناپذير شده بود.

مسئله ‏ى امامت فقط به صورت يك خبر و پيام و خطابه ابلاغ نشد، بلكه به عنوان حكم و فرمان الهى و بيعت عموم مسلمانان و تعهد آنان اجرا شد. مفاهيم بلند و حساسى كه در مقام تبيين ولايت در متن خطبه آمده است.

 مراسم خاصى كه قبل و بعد از خطبه واقع شد، كه بيعت و عمامه‏ ى «سحاب» و تهنيت از نمونه‏ هاى آن است و دلالت بر اهميت ويژه ‏ى اين ماجرا مى‏ نمايد.


چرا غدیر 5 – ریشه‏ ى اصیل ولایت و امامت

خطاب خداوند كه: «امروز دین شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم»، كه تا آن روز مشابه آن را هم در هیچ موردى نفرموده بود.

توجه خاص ائمه علیهم‏السلام به سخنان پیامبر صلى الله علیه و آله در غدیر، و به خصوص كلام امیرالمؤمنین و حضرت زهرا علیهما السلام كه فرمودند:

«روز غدیر خم براى كسى عذرى باقى نگذاشت» (بحارالانوار: ج 28 ص 186)

نیز اهتمام علما به تفصیل مباحث مربوط به غدیر به تبعیت از ائمه هدى علیهم‏ السلام به عنوان ریشه‏ ى اصیل ولایت و امامت. سند و شیوه‏ ى نقل این حدیث از نظر حدیثى، تاریخى، كلامى و ادبى، و همچنین فراگیرى و راهیابى آن به قلوب مردم، در میان روایات ولایت بى‏ مانند است.

محققان، تواتر این حدیث را به اثبات رسانده و همه‏ ى مسلمانان با هر فرقه و مسلكى كه دارند به درستى این حدیث اعتراف كرده‏ اند.


چرا غدیر 6 – مهم ترین جهات اهمیت واقعه غدیر

از مهم ترین جهات اهمیت واقعه و خطابه غدیر مقاصد والاى حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله از این واقعه است که به اختصار عنوان می شود:

  •  نتيجه‏ گيرى از زحمات 23 ساله با تعيين جانشينى كه ادامه دهنده‏ ى اين راه باشد.
  •  حفظ دائمى اسلام از كفار و منافقين با تعيين جانشينانى كه از عهده‏ ى اين مهم برآيند.
  •  اقدام رسمى براى تعيين خليفه كه از نظر قوانين ملل در هميشه‏ ى تاريخ سنديت دارد.
  •  بيان يك دور جامع از برنامه‏ ى 23 ساله و گذشته و حال مسلمين.
  •  ترسيم خط مشى آينده‏ ى مسلمين تا آخر دنيا.
  • اتمام حجت بر مردم كه از مقاصد اصلى در ارسال پيامبران است.

نتيجه‏ ى عملى اين اقدام پيامبر صلى الله عليه و آله، كه كثرت معترفين به حق اهل بيت ‏عليهم‏ السلام است، و عدد ميلياردى شيعيان در طول تاريخ بخصوص در جهان امروز بهترين شاهد اهميّت آن است.


چرا غدير 7 – مراسم سه روزه غدیر

توجه

جزئيات وقايعى كه در صحراى غدير خم اتفاق افتاده، بطور يكجا از يك نفر نقل نشده است. هر يك از حاضران گوشه هايى از آن مراسم با شكوه را بازگو كرده اند، و قسمتهايى را هم ائمه ى معصومين عليهم السلام نقل فرموده اند.

با يك بررسى و مطالعه و جمع بندى در اخبار و احاديث و تاريخ، تصويرى از جريان غدير ترسيم گرديد كه در سه قسمت اين بخش تقديم مى شود:

برنامه هايى كه قبل از خطبه به عنوان زمينه سازى براى خطبه ى غدير انجام گرفته است.

كيفيت سخنرانى پيامبر صلى الله عليه و آله و اقدامات عملى كه بر فراز منبر انجام دادند.

مراسمى كه بعد از خطبه ى غدير انجام گرفته است.


چرا غدیر 8 – اهمیت حجة الوداع

هجرت پیامبر اكرم(صلى الله عليه و آله)و خروج آن‏ حضرت از مكه ‏ى معظمه نقطه‏ ى عطفى در تاریخ اسلام به شمار مى ‏آید و بعد از این هجرت، حضرت سه بار به مكه سفر كرده‏ اند:

بار اول در سال هشتم پس از صلح حدیبیه به عنوان «عمره» وارد مكه شدند و طبق قرار دادى كه با مشركین بسته بودند فورا بازگشتند.

بار دوم در سال نهم به عنوان «فتح مكه» وارد اين شهر شدند، و پس از پایان برنامه‏ ها و برچیدن بساط كفر و شرك و بت پرستى به طائف رفتند و هنگام بازگشت، به مكه آمده و عمره بجا آوردند و سپس به مدينه بازگشتند.

 سومین و آخرین بار بعد از هجرت كه پیامبر (صلی الله عليه و آله) وارد مكه شدند در سال دهم هجرى به عنوان «حجة الوداع» بود، كه حضرت براى اولين بار به طور رسمى اعلان حج دادند تا همه‏ ى مردم در حد امكان حاضر شوند.

در اين سفر دو مقصد اساسى در نظر بود، و آن عبارت بود از بیان دو حكم مهم از قوانين اسلام كه هنوز براى مردم بطور كامل و رسمى تبیین نشده بود:

حج
مسئله‏ ى خلافت و ولايت و جانشینى بعد از پیامبر (صلی الله علیه و آله)


چرا غدیر 9 – اعلان سفر حج

پس از دستور الهى، پیامبر صلی الله علیه وآله منادیانى را در مدینه و اطراف آن فرستادند تا تصمیم حضرت براى این سفر را به اطلاع همه برسانند و اعلان كنند كه هركس بخواهد مى‏تواند همراه حضرت باشد.

پس از اعلان عمومى، عده ‏ى بسیارى از اطراف مدینه به شهر آمدند تا همراه حضرت و مهاجرین و انصار به سوى مكه حركت كنند. با حركت كاروان پیامبر صلی الله علیه و آله در بین راه مدینه تا مكه افراد قبایل به جمعیت اضافه مى‏ شدند.

با رسیدن این خبر مهم به مناطق دورتر، مردم اطراف مكه و شهرهاى یمن و غیر آن نیز بسوى مكه سرازیر شدند تا جزئیات احكام حج را شخصا از پیامبرشان بیاموزند و در این اولین سفر رسمى حضرت به عنوان حج شركت داشته باشند.

اضافه بر آنكه حضرت اشاراتى فرموده بودند كه امسال سال آخر عمر من است و این مى‏ توانست باعث شركت همه جانبه ‏ى مردم باشد. جمعیتى حدود یكصد و بیست هزار نفر در مراسم حج شركت كردند كه فقط هفتاد هزار نفر آنان از مدینه به همراه حضرت حركت كرده بودند، بطورى كه لبیک ‏گویان از مدینه تا مكه متصل بودند.


چرا غدیر 10 – مسير سفر از مدينه تا مكه

حضرت روز شنبه بیست و پنجم ماه ذى القعده غسل كرده و دو لباس احرام همراه برداشتند و از مدینه خارج شدند. اهل بیت حضرت كه فاطمه زهرا سلام الله علیها و امام حسن و امام حسین علیهم‏السلام و سایر فرزندان آن حضرت بودند، و نیز همسران آن حضرت همگى سوار بر هودج هاى شتران همراه حضرت بودند.

با احرام از «مسجد شجره» كه در نزدیكى مدینه است، راهى مكه شدند و مردم سواره و پیاده همراه آن حضرت به حركت در آمدند. صبح روز بعد به «عرق الظْبَیة» رسیدند و سپس در «رَوحاء» توقف مختصرى كردند.

از آنجا براى نماز عصر به «منصرف» رسیدند. هنگام نماز مغرب و عشا در «مَتَعشى» پیاده شدند و شام را همانجا صرف كردند. براى نماز صبح به «أثایة» رسیدند، و صبح روز سه شنبه در «عْرج» بودند، و روز چهارشنبه به «سْقیاء» رسیدند.

در بین راه، پیاده‏ ها سختى راه را مطرح كردند و از حضرت سوارى درخواست نمودند. حضرت به آنان فرمود كه فعلا سوارى در اختیار ندارد، و دستور دادند تا براى آسانى سیر كمرهاى خود را ببندند و راه رفتنشان را تركیبى از تند رفتن و دویدن قرار دهند.

این دستور را عمل كردند و كمى راحت شدند. ضرت آمنه مادر پیامبر صلى الله علیه و آله آنجا بود. و حضرت قبر مادر را زیارت كردند. روز جمعه با عبور ار «جحفه» و «غدیر خم» عازم «قَدید» شدند و شنبه آنجا بودند.

 روز یكشنبه به «عسفان» آمدند و روز دوشنبه به «مّر الظهران» رسیدند و تا شب آنجا ماندند. شب به سوى «سْیرف» حركت كردند و به آنجا رسیدند كه منزل بعدى مكه معظمه بود.  بعد از ده روز طى مسافت در روز سه ‏شنبه پنجم ذى ‏الحجة وارد مكه شدند.


چرا غدیر 11 – سفر اميرالمؤمنين (علیه السلام) از مدينه به يمن و از يمن به مكه

از سوى دیگر امیرالمؤمنین علیه ‏السلام با لشكرى از طرف پیامبر صلى الله علیه و آله به نجران و سپس یمن رفته بودند كه هدف آن جمع آورى خمس و زكات و جزیه و نیز دعوت به اسلام بود. پیامبر صلى الله علیه و آله هنگام حركت از مدینه نامه ‏اى براى امیرالمؤمنین علیه‏ السلام فرستادند و دستور دادند آن حضرت نیز از یمن براى سفر حج حركت كند.

 لذا پس ازپایان كارهاى محوله در نجران و یمن حضرت با لشكر همراه و نیز عده‏اى از اهل یمن، كه دوازده هزار نفر بودند. پس از احرام در میقات عازم مكه شدند. با نزدیك شدن پیامبر صلى الله علیه و آله به مكه از طرف مدینه، امیرالمؤمنین علیه ‏السلام هم از طرف یمن به این شهر نزدیك شدند.

حضرت جانشینى در لشكر براى خود تعیین كردند و خود پیشتر به ملاقات پیامبر صلى الله علیه و آله شتافتند و در نزدیكى مكه خدمت حضرت رسیدند و گزارش سفر را دادند. پیامبر صلى الله علیه و آله بسیار مسرور شدند و دستور دادند هر چه زودتر لشكر همراه را به مكه بیاورد…


چرا غدیر 12 – خطابه های قبل از غدیر

امیرالمؤمنین علیه‏ السلام به محل لشكر بازگشتند و همراه آنان همزمان با قافله‏ ى پیامبر صلى الله علیه و آله روز سه شنبه پنجم ذى حجه وارد مكه شدند. با رسیدن ایام حج در روز نهم ذى‏ حجة، حضرت به موقف عرفات و سپس به مشعر و منى رفتند. بعد از آن اعمال حج را یكى پس از دیگرى انجام دادند، و در هر مورد واجبات و مستحبات آن را براى مردم بیان فرمودند.

خطابه های قبل از غدیر
پیامبر صلى الله علیه و آله قبل از غدیر، در دو موقعیت حساس براى مردم خطابه ایراد كردند كه در واقع زمینه‏ سازى براى خطبه‏ ى غدیر بود. اولین خطابه‏ ى آن حضرت در منى بود.

در این خطبه ابتدا اشاره به امنیت اجتماعى مسلمین از نظر جان و مال و آبروى مردم نمودند، و سپس خون هاى به ناحق ریخته و اموال به ناحق گرفته در جاهلیت را رسما مورد عفو قرار دادند تا كینه‏ توزی ها از میان برداشته شود و جو اجتماع براى تأمین امنیت كامل آماده شود.

سپس مردم را بر حذر داشتند از اینكه بعد از او اختلاف كنند و بر روى یكدیگر شمشیر بكشند. در اینجا تصریح فرمودند كه: «اگر من نباشم على بن ابى‏ طالب در مقابل متخلفین خواهد ایستاد».

سپس حدیث ثقلین بر لسان مبارك حضرت جارى شد و فرمودند: «من دو چیز گرانبها در میان شما باقى مى‏ گذارم که اگر به این دو تمسك كنید هرگز گمراه نمى‏ شوید: كتاب خدا و عترتم یعنى اهل بیتم».

اشاره‏ اى هم داشتند به اینكه عده‏ اى از همین اصحاب من روز قیامت به جهنم برده مى‏ شوند. نكته‏ ى جالب توجه اینكه در این خطابه، امیرالمؤمنین علیه‏ السلام سخنان حضرت را براى مردم تكرار مى‏ كردند تا آنان كه دورتر بودند بشنوند.


چرا غدیر 13 – خطابه‏ دوم در مسجد خيف در منى

دومین مورد خطابه ‏ى حضرت در مسجد «خیف» در منى بود. در روز سوم از توقف در منى، حضرت فرمان دادند تا مردم در مسجد خیف اجتماع كنند. در آنجا نیز خطابه ‏اى ایراد فرمودند كه ضمن آن صریحا از مردم خواستند گفته ‏هاى او را به خاطر بسپارند و به غائبان برسانند.

در این خطبه به اخلاص عمل و دلسوزى براى امام مسلمین و تفرقه نینداختن سفارش فرمودند و تساوى همه ى مسلمانان در برابر حقوق و قوانین الهى را اعلام كردند.

بعد از آن متعرض مسئله ‏ى خلافت شدند و حدیث ثقلین بر لسان حضرت جارى شد، و بار دیگر زمینه را براى غدیر آماده كردند. در این مقطع، منافقین كاملا احساس خطر كردند و قضیه را جدى گرفتند و پیمان نامه نوشتند و هم‏ قسم شدند و برنامه‏ هاى خود را آغاز كردند.


چرا غدیر 14 – تحويل ميراث انبياء قبل از غدير

در مكه دستور الهى بر پيامبر صلى الله عليه و آله چنين وحى شد: «نبوت تو به پايان رسيده و روزگارت كامل شده است. اسم اعظم و آثار علم و ميراث انبياء را به على بن ابى‏طالب بسپار كه اولين مؤمن است. من زمين را بدون عالمى كه اطاعت من و ولايتم با او شناخته شود و حجت بعد از پيامبرم باشد رها نخواهم كرد».

يادگارهاى انبياء عليهم ‏السلام صُحف آدم و نوح و ابراهيم عليهم‏السلام و تورات و انجيل و عصاى موسى عليه ‏السلام و انگشتر سليمان عليه‏السلام و ساير ميراث هاى ارجمندى است كه فقط در دست حجج الهى است. تا آن روز خاتم انبياء صلى الله عليه و آله حافظ اين ميراث هاى الهى بود و اينك به دستور الهى به اميرالمؤمنين عليه‏ السلام منتقل شد.

اين ودايع از اميرالمؤمنين عليه ‏السلام به امامان بعد منتقل شده تاكنون كه در دست مبارك آخرين حجت پروردگار حضرت بقية الله الاعظم عليه ‏السلام است.
پيامبر صلى الله عليه و آله، اميرالمؤمنين عليه ‏السلام را فرا خواند و جلسه ‏ى خصوصى تشكيل دادند و يك شبانه روز برنامه ‏ى سپردن ودايع الهى طول كشيد.


چرا غدیر 15 – لقب اميرالمؤمنين علیه السلام

در مكه جبرئيل، لقب «اميرالمؤمنين» را به عنوان اختصاص آن به على بن ابیطالب عليه ‏السلام از جانب الهى آورد، اگر چه اين لقب قبلا نيز براى آن حضرت تعيين شده بود. پيامبر صلى الله عليه و آله دستور دادند تا يك يك اصحاب نزد على عليه ‏السلام بروند و به عنوان «اميرالمؤمنين» بر او سلام كنند و «السلام عليك يا اميرالمؤمنين» بگويند، و بدين وسيله در زمان حيات خود، از آنان اقرار بر امير بودن على عليه ‏السلام گرفت.

در اينجا اولی و دومی به عنوان اعتراض به پيامبر صلى الله عليه و آله گفتند: آيا اين حقى از طرف خدا و رسولش است؟ حضرت غضبناك شد و فرمود: «حقى از طرف خدا و رسولش است، خداوند اين دستور را به من داده است».


چرا غدیر 16 – اجتماع مردم در غدير

نزديك ظهر روز دوشنبه، همين كه به منطقه ‏ى «کُراع الغُمَیم» كه «غدير خم» در آن واقع شده، رسيدند، حضرت مسير حركت خود را به طرف راست جاده و به سمت غدير تغيير دادند و فرمودند: «اى مردم، دعوت كننده‏ى خدا را اجابت كنيد كه من پيام آور خدايم».اين كنايه از آن بود كه هنگام ابلاغ پيام مهمى فرا رسيده است.

سپس فرمان دادند تا منادى ندا كند: «همه ‏ى مردم متوقف شوند و آنان كه پيش رفته‏ا ند بازگردند و آنان كه پشت سر هستند توقف كنند»، تا آهسته آهسته همه ‏ى جمعيت در محل از پيش تعيين شده جمع گردند. همچنين دستور دادند:

كسى زير درختان كهنسالى كه در آنجا بود نرود و آن موضع خالى بماند پس از اين دستور همه ‏ى مركب ها متوقف شدند، و كسانى كه پيشتر رفته بودند بازگشتند و همه‏ى مردم در منطقه‏ى غدير پياده شدند و هر يك براى خود جايى پيدا كردند و كم‏كم آرام گرفتند. اينك صحرا براى اولين بار شاهد تجمع عظيم بشرى بود.

شدت گرما در اثر حرارت آفتاب و داغى زمين سوزنده، به حدى ناراحت كننده بود كه مردم و حتى خود حضرت گوشه‏ اى از لباس خود را به سر انداخته و گوشه ‏اى از آن را زير پاى خود قرار داده بودند، و عده ‏اى از شدت گرما عباى خود را به پايشان پيچيده بودند!


این مطالب ادامه دارد…
منتظر شماره های بعدی “چرا غدیر” باشید.

برای مطالعه و مشاهده مطالب بیشتر در مورد امیرالمؤمنین علیه السلام و غدیر می توانید به لینک فهرست مطالب غدیر مراجعه نمایید.
فهرست غدیر
برای مطالعه و مشاهده مطالب خدمتگزاران میتوانید به فهرست مطالب در زیر مراجعه نمایید.
فهرست مطالب نیمه‌شعبان فهرست مطالب غدیر فهرست مطالب فاطمیه فهرست مطالب محرم کتابخانه خدمتگزاران

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا