کارگاه آموزشی شماره ۷۷ -ناگفته های غدیر

 

بسم اللّه الرحمن الرحیم

و به نستعین انه خیرُ ناصرٍ و معین

اللهّم صلی علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم والعن اعدائهم اجمعین

MP3

مسئله غدیر،اتفاقی که در ۱۸ ذی الحجه سال ۱۰ هجرت پیامبر ،در سرزمینی به نام غدیر خم اتفاق افتاد، یک مسئله بسیار مهم در باور شیعه می باشد.

که درحقیقت مهم ترین نقطه در تاریخ زندگی پیامبر است.  انچه در ایات قران نسبت به این موضوع امده است بسیار عجیب می باشد ایه(یا ایها الرسول بلغ…)به این موضوع اشاره دارد که  انقدر این مسئله مهم است که اگر این موضوع اتفاق نمی افتاد و این تبلیغی که پیامبر اکرم در روز غدیر انجام دادند به وقوع نمی پیوست خداوند خطاب به پیامبرش می گفت رسالتش را به جا نیاورده ،و ان کار بسیار مهم وحساس را که باید انجام می داده انجام نداده است، لذا فهمیدن نکات و ظرایف حائز اهمیت بوده و ریزه کاری ها و ناگفته های بسیاری در موضوع غدیر وجود دارد که عموما به ان پرداخته نمی شود واز ان عبور می عبور میکنیم بدون اینکه به موضوع به این پر اهمیتی بپردازیم. در این بحث می خواهیم به این نکات و پاسخگویی به سوالاتی در این باره بپردازیم.

طرح مسئله

خدای متعال به حضرت رسول می فرماید: ” ای پیامبر انچه به تو نازل شده است تبلیغ کن واگر این کار را نکنی رسالتت را به جا نیاوده ای ”

سوال : یک نکته ای که از این ایه کشف می شود در این بحث است که پیامبر اکرم تا به ان روز یک مسئله را تبلیغ نکرده بودند.

در روز غدیر خم این مسئله بیان وتبلیغ شد اما این مسئله چه بوده است؟ اولین چیزی که به ذهن میرسد مسئله امامت وخلافت امیرالموئمنین می باشد ولی اگر برگردیم به زندگانی پیامبر خواهیم دید که پیامبر این موضوع را از روز اول بیان کرده اند . پیامبر در یوم النظار وقتی۴۰ نفراز قبیله قریش را دعوت به نبوت خود و وحدانیت خداوند کردند فرمودند  هر کسی از من

تبعیت کند خلیفه وجانشین من باشد ،و به شهادت تمام کتب تاریخی و تفسیری؛ پیامبر فرمودند: علی (ع)خلیفه و وصی و جانشین من است.

پیامبر در هر جایی و در هر فرصتی به این موضوع می پرداختند وهمگان از جانشینی حضرت علی (ع) خبر داشتند. همچنین پیامبر در حجته الوداع که قبل از  عید غدیر خم اتفاق افتاده بود این جانشینی را مکررا در مکان هایی مثل مسجد الحرام، عرفات ،منا ومسجد خیف با خطبه های خویش مقام وجانشینی امیر الموئمنین رابه مردم یاد اور شدند و همچنین در عرفات ومنا به کرات حدیث ثقلین تکرار شد پس چه چیزی باقی مانده است که ایه شریفه می فرمایند تا ان روز تبلیغ نشده و اگر انجام نمی گرفت رسالت پیامبر ناتمام می ماند؟

عده ای بیان کرده اند در غدیر اتفاقاتی مهم رخ داده، مثلا بیعت کردن مردم با حضرت که تا قبلا غدیر چنین اتفاقی نیفتاده بود  اما ایه فراتر از این موضوع را بیان میکند پس چه چیزی از دین خدا با قی مانده بود که در روز غدیر بیان شد؟

بدواً وقتی به قضیه نگاه می کنیم جانشینی امیر الموئمنین است که به ان پرداخته شده و حضرت رسول ایشان را در کنار خودش قرار  می دهد ودست علی (ع) را بالا برده و می گویند (من کنت مولا فهذا علی مولا) و ظاهراً هم همین است اما این چه نکته ایست که باید به ان بپردازیم؟

با توجه به این جریان،پیامبر می فرمایند :جبرئل بر من ۳مرتبه نازل شد و در هر ۳ بار از طرف خداوند دستور اورده بود که در مکان غدیر خم ان مسئله مهم را ابلاغ کنم، ایشان می گویند به خداوند عرضه داشتم در این باره از من بگذرد.

در این جا سوال دیگری مطرح می شود:  چرا پیامبر که دستور به تبلیغ دارند ،از خداوند می خواهند که این امر را در جای دیگری بازگو کنند؟

توجه شود این که پیامبر از خداوند خواستند که در این باره از ایشان بگذرد بدین معنی نیست که نخواهند تبلیغ کنند بلکه به این منظور است که میخواهند در مکان دیگری باز گو کنند ودر غدیر خم نگویند؛ اما خداوند اصرار بر این داشت که این مسئله در غدیر خم گفته شود سوالی پیش می اید که ایا این موضوع منافاتی با عصمت حضرت رسول ندارد؟باید گفت این برخورد پیامبر و با توجه به ادله ای که در عصمت داریم می توان گفت اذنی در کار بوده  خداوند دارد گزینه بهتر را انتخاب می کند و پیامبر از مسئله مهمی نگران بودند که خداوند خطاب می کند ما تو را حفظ می کنیم، قدمی جلوتر برویم پیامبر فرمودند من از چیزی نگرانم!

پیامبر از چه چیزی نگران بودند که ایه نازل شد والله یعصمک من الناس ؟؟

پیامبر از اینکه جانشان به خطر بیافتد نگران بودند زیرا از علم الهی اگاهی داشته و می دانستند همان هایی بنا دارند بعد از پیامبر  علی (علیه السلام ) را خانه نشین کنند می خواهند جان پیامبر را بگیرند.

طبق ایه قران پیامبر حریص بودند نسبت به اینکه همه را به دین خدا دعوت کنند انقدر اشتیاق داشتند که خداوند فرمود ما قران را نفرستادیم تا تو خود را اذیت کنی پیامبر با تمام قدرت سعی داشتند مردم را به سمت دین سوق دهند یک برنامه ای که از لطف مضاعفشان داشتند این بود که به مدینه برسند ودر زمان حیات خودشان حکومت را به امیر الموئمنین واگذارند انتقال قدرت در زمان حیات خودشان وحکومت خویش به امیر الموئمنین داده شود وانها که مزاحم بودند را کنار بگذارند وبا جریان مهمی انها را از مدینه خارج کنند وبه شکل مسالمت امیز همه چیز دست حضرت (علی علیه السلام) باشد تا انهایی که می خواهند دین را نابود کنند شکست بخورند .

اگر این برنامه پیامبر به وقوع می پیوست راه هدایت بشر باز شده بود و در اصل نگرانی پیامبر این بود. اگر پیامبر قبل از رسیدن به مدینه این مسئله را که هنوز به ان نپرداختیم ابلاغ کنند ممکن است پیامبر اصلا به مدینه نرسند این به این معنی نیست که پیامبر نسبت به حال خودشان دنگران بودند ومی خواستند جان خودشان را حفظ کنند بلکه نگران هدایت مردم بودند به خصوص اگر بین راه به شهادت می رسیدند

پیامبر نگران بودند با جانشینی حضرت علی تمام نقشه های شوم طرف مقابل از بین برود انگاه به خروش بیایند وپیامبر را در راه به شهادت برسانند وشهادت ایشان از بین رفتن کل اسلام بود کما اینکه بعد از غدیر در بین راه به پیامبر سوء قصد شد

۱۲ نفر بودند که می خواستند شتر پیامبر را رم بدهند وایشان را به شهادت برسانند . ولی این اتفاق نیافتاد و خداوند پیامبر را حفظ کرد (والله یعصمک من الناس) و افرادی مثل عمار وحذیفه شاهدین این واقعه بودند. پیامبر اکرم به غدیر خم رسیدند از نظر استراتژی حجاج در این منطقه از هم جدا شده وبه وطن های خویش می رفتند.

یاد اوری اخر:

پیامبر با اینکه ۶۳ سال سن داشتند و کمی سنشان بالا بود و همچنین با وجود سختی های حج وناتوانی های خویش  در حجی که رفتند حال مساعدی داشتند و بیمار نبودند ایشان اعلام کردند من تمامی دستورات دین را بیان کردم بجز حج بیایید وعملا ان را فرا گیرید به شهادت تاریخ۱۲۵۰۰۰نفر جمع شده بودند تا حج پیامبر راببینند افراد از حج خارج شده و به منطقه غدیر رسیدند پیامبر فرمودند  که موضوع مهمی مانده ودستور دادند هرکه جلوتر رفته بازگردد و هر کس عقب مانده به ما بپیوندد.  پیامبر جلو دار همه از مکه خارج شدند و حجاج جلوتر از پیامبر حرکت نمی کردند پس چرا پیامبر دستور دادند که هر کس جلو تر رفته باز گردد؟؟

وقتی پیامبر ابلاغ میکنند بایستید پیام مهمی دارم انهایی که صحیفه امضاء کرده اند جریان سیاسی وحزبی که تمام برنامه هایش را برای بعد از پیامبر ریخته است انقدر زیرک هستند که بدانند پیامبر در مورد چه چیزی صحبت می کنند پیامبردر حج همه جا از امیرالموئمنین سخن گفتند مهم ترین چیز که این حججاج را جمع کرده بود مناسک حج نبود بلکه امیرالمؤمنین بود و انها می دانستند وسط این بیابان گرم پیامبر مسئله ای جز بیان مطلبی درمورد حضرت علی (ع)نیست لذا بهترین راه را در این دیدند که با سرعت از انجا فاصله بگیرند و بگویند که ما در انجا نبودیم وچیزی نشنیده ایم و پیامبر نیز تاکید کردند هرکس جلوتر رفته را برگردانید.

همه در منطقه غدیر خم جمع شدند که پیامبر دستور دادند دور تا دور منطقه را ببندند تا همگی حضور داشته باشند و کسی نگوید ما در انجا حضور نداشتیم. سپس جارچیانی را برای تکرار جملاتشان فراخواندند وانها جمله به جمله سخنرانی پیامبر را تکرار می کردند تا کسی نشنیده نماند ودر اخر برای اتمام حجت در هر قسمت از سخنرانی خود از مردم اعتراف می گرفتند چنانکه می فرمودند : الی قد بلغت…

در نتیجه خطبه پیامبر در غدیر را همگان شنیده بودند و از همه باز خورد گرفته شده بود. تا این لحضه در یافتیم چرا پیامبر نگران جانشان بودند! اما سوال اصلی ما این بود که پیامبر گرامی اسلام چه چیزی را تا به ان روز ابلاغ نکرده بودند؟

و چرا ان موضوع را تبلیغ نکردند؟ که به این موضوع پرداخته شد و گفتیم ایشان می خواستند این پیام را در جایی مثل مدینه بگوییند تا همه چیز سر کار خودش باشد وقدرت کاملی محیا شده باشد. به خطبه غدیر که می رسیم پیامبر درابتدا ان را با حمد وستایش پروردگار شروع کردند ودر قسمت بعدی فرمایشاتشان می خوانیم : و أَقِرُّ لَهُ علی نَفسی بِالٌعبودیه…..

به بندگی خودم برای خداوند اعتراف دارم وبه پروردگاری او شهادت می دهم…  و در همین بخش از خطابه می خوانیم :

خدای متعال به من اعلام فرمود که اگر انچه در حق علی علیه السلام بر من نازل نموده ابلاغ نکنم رسالت الهی را نرسانده ام و او تضمین کرده مرا از شر مردم حفاظت کند.. سپس می فرمایند: معاشر الناس ما قصَّرتُ فی تبلیغِ ما أَنزل الله….

ای مردم من در رساندن انچه خداوند برمن نازل کرده کوتاهی نکرده ام وسبب نزول این ایه را برای شما بیان می کنم (ایه ۶۷ سوره مائده) جبرئیل سه بار بر من نازل شد و طرف پروردگارم مرا فرمان داد تا در این مکان بایستم و به همگان از سیاه و سفید علام کنم که أَنَ علی بن ابی طالب اخی و وصیی و خلیفتی علی أُمَتی … که علی بن ابیطالب برادر و وصی و جانشین من بر امتم و امام بعد از من است.

اوست که مقامش نسبت به من همان مقام هارون نسبت به موسی است جز انکه پس از من نبوتی نیست.  این بیانات را پیامبر قبلا بار ها و بار ها میان مردم گفته اند اما اون قسمتی که پیامبر تا به اون روز ابلاغ نفرموده اند اینجاست: وهو وَلیُّکُم

بَعد اللهِ و رسوله… و او صاحب اختیار شما بعد از خدا و پیامبرش است.و خداوند در این باره ایه ای از کتابش را بر من نازل فرموده است جمله بعدی پیامبر بسیار عجیب هست.

حل سوال ; ایه ای که قبلا بر پیامبر نازل شده بود اما ان را تبلیغ نکرده بودند و ان ایه  در روز غدیر ابلاغ شد این است: اِنَما وَلیُّکُمُ الله و رَسولهُ والَّذینَ آمَنوا الذین یقیمون الصلاه و یوتون الزکاه وهم راکعون..  روز غدیر روز ابلاغ ایه ولایت است پس چیزی که پیامبر تا روز غدیر ابلاغ نکرده بودند ایه ولایت بود

شان نزول ایه ولایت

نقل اهل سنت:بعد از اینکه حضرت علی علیه السلام در نماز خود زکات دادند پیامبر پرسیدند چه کسی در رکوع خود انگشتر داده همه فرموند علی وپیامبر گفتند من کنت مولا فهذا علی مولاه جایی نقل نشده که پیامبر ایه ولایت را خوانده باشند اما عجیب اینکه در نقل شیعیان پیغمبر ایه ولایت را خواندند وبعد فرمودند هر که من مولای اویم علی علیه السلام مولای اوست نمونه ای از نقل شیعیان به روایت عمار :

امیر المومنین مشغول نماز نافله بودند که ساعلی امد وامام در رکوع خود انگشتری خویش را به ساعل عطار فرمودند

عده ای این خبر را نزد پیامبر بردند و پیامبر ایه  را خواند انما ولیکم الله ورسوله .. وسپس فرموند من کنت مولاه فهذا علی مولاه الهم واله من والاه و عاد من عاداه..

سوال در ایه ولایت اشاره به چه نکته ای شده که نباید تا ان روز گفته می شد ؟

مفاد ایه ولایت چه چیزی بود که تا به اون روز ابلاغ نشده بود

و این ایه اشاره به چه نکته ای داشت که پیامبر نباید تا به اون روز می گفتند واگر در روز غدیر هم مطرح نمی کردند رسالت کامل نمی‌شد؟

مفاد ایه: حدیثی در کتاب کافی به سند صحیح است که از امام صادق علیه السلام در ذیل ایه انما ولیکم الله…روایت شده حضرت می فرمایند: معنای این ایه این است خدا و رسول و مومنی که در نماز زکات می دهد این ۳ نفر اولی هستند در حق و امور و اموال شما نسبت به خودتان ودر شرح اینکه الذین آمنو چه کسانی هستند می فرمایند الذین آمنو حضرت علی علیه السلام واولاد الائمه الی یوم القیامه ..

توضیح ” خدا و پیامبر و امامان تکویناً وتشریعاً اولویت هستند بر خودتان نسبت به خودتان بدین معنا که چیزی هایی در اختیار من است مثلا اعضاء و جوارح من تحت اختیارم قرار دارد وتکوینا دست خودمان است می توانیم دستمان را بالا یا پایین بیاوریم اما تشریعاً چیز هایی را خداوند به ما اجازه داده است مثلا لیوان ابی جلوی من است من می توانم ان را بنوشم یا اگر بسیار تشنه باشم ودر حال موت بر من واجب است که این لیوان اب را بخورم من حق دارم زنی را که شایسته من است عقد کنم و یا طلاق دهم . اما ایه ولایت می گوید خدا پیامبر و امامان اولی هستند به شما در همه ی این امور به ای معنی که من حق دارم اب بنوشم و پیامبر می توانند بگویند شما اب نخور عجیب تر اینکه من حق دارم زنم را طلاق دهم پیامبر اکرم نیز حق دارند زن من را طلاق دهند. البته اشتباه نشود که پیامبر دلبخواهی کاری انجام می دهند بلکه عصمت ایشان جای خود دارد و منظور الویت انها بر انفس است .جریان اولی بودن پیامبر قبلا در سوره احزاب ایه۶ بیان شده بود ان نبی اولی للموئمنین من انفسهم….

اما چیزی که در غدیر اتفاق افتاد این بود ای مردم بدانید از این پس این مقام که برای پیامبر خدا بود نزد امیر الموئمنین است

و پیامبر خدا نیز  در خطبه همین را فرمودند ایها الناس مَن أَولی بکم من أَنفسِکم؟ قالوا: الله و رسوله.  پس پیامبر خدا دست امیر المومنین را بالا برده فقال:من کنت مولاه فهذا علی مولاه..

همین ولایتی که در ایه ولایت مطرح شد همان ولایتی است که در سوره اجزاب برای پیامبر گفته شد و همه به ان معترف بودند و پیامبر هم گفتند امروز بدانید این مقام برای حضرت علی علیه السلام است وباید همه به ان اعتراف کنند.  نکته اصلی بحث مشخص شد اما برای پایان، بیان این چند نکته حائض اهمیت است .

نکته: پیامبر این مقام را تنها برای امیرالمؤمنین بیان نکردند بلکه برای ۱۲ نفر اعلام فر مودند و خطبه غدیر اسم۱۲ امام ما را دارد   ودر مورد انها صحبت شده همچنین بخشی از خطبه غدیر  به امام زمان عجل الله تعلق دارد. اما باور مهمی که به قول پیامبر باید پدران به فرزندان و حاضران به غائبان برسانند فهمیدن این نکته است که ما کسی را داریم که اولی است نسبت به خودمان و اولویت دارد بر همه ی کار های ما ، کاری را از روی میل وهوس انجام نمی دهد و هر انچه که می کند مورد رضایت خداست .فهمیدن قصه غدیر فهمیدن این نکته است که  امروز من وشما امام عصری داریم که همین مقام را دارد وایا به حدی رسیده ایم که وقتی با ایشان مواجه می شویم و امام دستوری می دهند ونه دستور بلکه از روی لطف وبه بیان

بهتر است اینگونه باشد ها امری می کنند ایا من وشما به حدی رسیده ایم که همه چیز را کنار بگذاریم. و حرف امام را اجرا کنیم ؟ایا می توانیم تمام چیز هایی که برای زندگی لازم است را کنار بگذاریم چون امام ازما چیزی خواسته اند ؟

چیزی که باید از ماجرای غدیر بفهمیم وان را تبلیغ کنیم فقط ولایت امیرالمؤمنین نیست بلکه این مقام ایشان است که بعد از ان حضرت برای امامان بعد از خود نیز هست و این نکته را دریابیم که باید همه چیزماندرا در برابر امام قرار دهیم وتسلیم بی چون وچرای انها باشیم حتی اگر امام به زبان ساده بگویند و نه به دستور وامر !

نقل به مضمون حدیثی نیز در در این باب داریم که فردی نزد حضرت صادق علیه السلام می اید و از شتر داری و درامد خوبش سخن می گوید حضرت می فرماید ایا نمی دانی شتر داری زحمت زیادی دارد؟

حضرت در همین حد اشارهدمی کنند اما ان شخص می گوید ما زحمتش را به جان می خریم

و شتر هایی می خرد و برای نقل وانتقال استفاده می کرده بعد از چند بار سود کردن، در راه طوفان شنی می اید که تمام اموالش را به باد می دهد نالان به سمت امام صادق می اید و حضرتش عرضه میدارند که مگر ما نگفتیم..

نکته اخر در توضیح جمله ای از خطبه غدیر است که گاهی در ترجمه این جملات اشتباه می کنیم پیامبر بعد از اینکه فرمودند من کنت مولاه فهذا علی مولاه فرمودند الهم وال من والاه و عاد من عاداه وانصر من نصره واخذل من خذله..

ما معتقدیم که کلمه مولا و ولی در(من کنت مولاه فهذا علی مولاه) به معنی دوست نیست بلکه به معنای ولایت است اما در جمله بعدی این عبارات یعنی(الهم وال من والاه) همین کلمه را اشتباه معنا می کنیم و می گوییم خدایا دوست بدار هرکس علی علیه السلام را دوست دارد در حالی که ترجمه صحیح عبارت این است خدایا تحت سرپرستی خودت قرار بده ان کسانی را که ولایت امیر المومنین را دارند . و انسانی که تحت سرپرستی خداوند قرار بگیرد طبق ایه قران ولا خوفون علیهم ولا هم یحزنون..

غصه دنیا و اخرت را نمی خورندجمله دوم  (و عاد من عاداه) عداوه به معنای دشمنی ای می باشد که عدم پذیرش ولایت را دارد و عبارت به این  معنی است خداوندا از ولایت خودت خارج کن انکه ولایت امیرالمؤمنین را ندارد اخرین جمله اینکه کمی در مفهوم غدیر تعمل وتفکر کنیم وعمل کنیم به دستور پیامبر که فرمودند پیام رسان غدیر باشیم

 

والسلام

این مقاله برای شما مفید بود؟

3 دیدگاه

  1. معصومه بیگم عمرانی

    با سلام
    از آنجا که در خانواده ای بزرگ شده ایم که این مسائل با گوشت و پوست ما آمیخته شده،سعی کرده ایم همان را به فرزندان خود انتقال دهیم.و به لطف خدا از وقتی که صاحب خانه شده ایم با مجلس روضه برای حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام شروع کرده ایم و از اعیاد به لطف خدا و مولایمان حضرت ولیعصر عج الله تعالی فرجه الشریف جشن عیدغدیر را برگزار می کنیم.
    انشاءالله که این توفیقات از ما و شما گرفته نشود.

دیدگاهی دارید؟